Golden visa en witwassen in België: het risico onder de AMLD6

Belangrijkste punten

• 1Artikel 5 van de AMLD6 (Richtlijn (EU) 2024/1640) legt verplichtingen op aan de lidstaten die zelf een golden visa regeling uitbaten: risicobeheer, controle van de herkomst van de fondsen, periodieke herziening en een jaarlijks openbaar verslag, met kennisgeving aan de Commissie tegen uiterlijk 10 juli 2028.
• 2België baat geen enkele regeling voor verblijf via investering uit, maar zijn onderworpen entiteiten blijven betrokken zodra een cliënt een verblijfsrecht of nationaliteit voorlegt die via een buitenlandse golden visa werd verkregen: dat is een risicofactor binnen de risicogebaseerde benadering, geen rechtstreekse verplichting uit artikel 5.
• 3De FATF en de OESO hebben gezamenlijk, in hun verslag over het misbruik van programma's voor burgerschap en verblijf via investering, de risico's op witwassen, corruptie en fiscale ontduiking van deze regelingen gedocumenteerd.
• 4Verschillende Europese programma's werden sinds 2020 gesloten of beperkt: Cyprus, Ierland, Portugal en Spanje, terwijl het Hof van Justitie van de Europese Unie het Maltese programma voor burgerschap via investering in april 2025 onwettig verklaarde.
• 5Verscherpt cliëntenonderzoek op een golden visa profiel vereist dat u teruggaat naar de herkomst van de fondsen van vóór de investering, de PPP-status van de cliënt nagaat en een gemotiveerde managementbeslissing documenteert, niet enkel het bestaan van het verblijfsrecht vaststelt.

Golden visa en witwassen in België: een risicofactor die nu gecodificeerd is

Een cliënt legt een verblijfsrecht voor dat via een Maltese, Portugese of Cypriotische investeringsregeling werd verkregen: op het eerste gezicht onderscheidt dit dossier zich niet van een ander Europees profiel. Dat is precies wat de Financial Action Task Force (FATF) al enkele jaren documenteert, en wat de Europese Unie uiteindelijk heeft opgenomen in haar zesde antiwitwasrichtlijn: het risico van golden visa en witwassen in België situeert zich niet noodzakelijk in een exotisch derde land, maar in een op het eerste gezicht gewoon cliëntprofiel, waarvan de werkelijke oorsprong van het vermogen nooit tot bij de oorspronkelijke investering werd gecontroleerd.

Voor Belgische kredietinstellingen, notarissen, vastgoedmakelaars en vermogensbeheerders komt deze risicofactor bovenop de reeds gekende criteria van verscherpt cliëntenonderzoek (VCO). Ze betreft in het bijzonder de sectoren met rechtstreeks contact met niet-ingezeten cliënten met een hoog vermogen: private banking, luxevastgoed, onafhankelijk vermogensbeheer, maar ook notarissen bij akten die vennootschappen betreffen in handen van dezelfde profielen.

Wat artikel 5 van de AMLD6 werkelijk oplegt

Artikel 5 van Richtlijn (EU) 2024/1640 (AMLD6), gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie op 19 juni 2024, richt zich specifiek op de lidstaten waarvan het nationale recht toelaat een verblijfsrecht, of zelfs een nationaliteit, toe te kennen in ruil voor een investering: de zogenaamde golden visa regelingen. De tekst verbiedt ze niet, maar legt deze staten een gestructureerd risicobeheersingskader op.

Lidstaten die een regeling uitbaten, moeten de Europese Commissie uiterlijk op 10 juli 2028 in kennis stellen van de genomen maatregelen; de Commissie publiceert deze maatregelen vervolgens in het Publicatieblad. Voor een Belgische entiteit heeft deze kalender een concreet gevolg: de garanties die het land van oorsprong van de golden visa van een cliënt biedt, zullen tegen die datum geleidelijk evolueren, en het vertrouwensniveau dat aan een verblijfsrecht uit een bepaalde staat wordt toegekend, moet worden herbekeken naargelang de daadwerkelijk gepubliceerde maatregelen.

Waarom de golden visa een witwasrisicofactor is

Het risico dat de FATF en de OESO documenteren in hun gezamenlijk verslag over het misbruik van programma's voor burgerschap en verblijf via investering houdt verband met de aard zelf van deze regelingen: ze bieden internationale mobiliteit en toegang tot het Europese bankwezen aan personen waarvoor een normaal migratietraject veel strengere controles zou hebben vereist. Het verslag stelt vast dat deze trajecten de opening van bankrekeningen en de opzet van schermvennootschappen in andere rechtsgebieden vergemakkelijken, en toelaten een identiteit te verhullen of de werkelijke fiscale oorsprong van een vermogen te verbergen achter een nieuw, in regel zijnd identiteitsdocument.

Een risicofactor die zich optelt bij andere factoren

Een golden visa is op zichzelf slechts een indicatie. Ze krijgt haar volle betekenis in combinatie met andere elementen die Belgische entiteiten al kennen: de politieke blootstelling van de cliënt (een aanzienlijk deel van de begunstigden van golden visa's bekleedt of bekleedde een openbare functie in het land van oorsprong, wat rechtstreeks verwijst naar het statuut van politiek prominente personen), een ondoorzichtige aandeelhoudersstructuur achter de oorspronkelijke investering, of de onmogelijkheid om stukken voor te leggen van vóór de toekenning van het verblijfsrecht.

De Europese verstrenging van golden visa programma's

Sinds 2020 hebben verschillende lidstaten hun regeling gesloten of beperkt onder druk van de Europese Commissie, wat het risiconiveau per land van herkomst concreet wijzigt.

1. 1

   2020: Cyprus maakt een einde aan zijn programma voor burgerschap via investering

   2020

   Na de onthullingen van de Cyprus Papers over de verkoop van paspoorten aan profielen met een strafrechtelijk of corruptierisico, schorst en schrapt Cyprus zijn regeling voor burgerschap via investering.

2. 2

   Februari 2023: Ierland sluit zijn Immigrant Investor Programme

   Feb. 2023

   Ierland maakt een einde aan zijn regeling voor verblijf via investering, met verwijzing naar het beperkte nut en de risico's die eigen zijn aan dit type programma.

3. 3

   Oktober 2023: Portugal schrapt het vastgoedtraject uit zijn Golden Visa

   Okt. 2023

   De Portugese wet "Mais Habitação" schrapt de aankoop van vastgoed als toegangsweg tot de Golden Visa en behoudt enkel de trajecten investeringsfondsen en jobcreatie.

4. 4

   19 juni 2024: publicatie van de AMLD6 in het Publicatieblad

   19 juni 2024

   Richtlijn (EU) 2024/1640 wordt gepubliceerd. Artikel 5 omkadert specifiek de regelingen voor verblijf via investering van de lidstaten die er een uitbaten.

5. 5

   3 april 2025: Spanje schaft zijn vastgoedtraject af

   3 apr. 2025

   Spanje maakt een einde aan zijn golden visa op basis van vastgoedinvestering (drempel van 500.000 euro), dat de overgrote meerderheid van de aanvragen vertegenwoordigde.

6. 6

   29 april 2025: het Hof van Justitie verklaart het Maltese programma onwettig

   29 apr. 2025

   In zaak C-181/23 (Commissie tegen Malta) oordeelt het Hof van Justitie van de Europese Unie dat het toekennen van burgerschap in ruil voor een vooraf bepaalde bijdrage, zonder werkelijke band met de lidstaat, artikel 20 VWEU en artikel 4, lid 3, VEU schendt.

7. 7

   10 juli 2028: kennisgevingstermijn aan de Commissie

   Nog te komen

   Lidstaten die nog een regeling voor verblijf via investering uitbaten, moeten de Europese Commissie in kennis stellen van de maatregelen die ze hebben genomen om artikel 5 van de AMLD6 na te leven.

Due diligence golden visa: wat de Belgische entiteit moet nagaan

Tegenover een cliënt wiens verblijfsrecht of nationaliteit afkomstig is van een investeringsregeling, kan het verscherpt cliëntenonderzoek zich niet beperken tot een afgevinkt vakje. Het vereist een specifieke analyse van de golden visa risicofactor, gedocumenteerd zoals elk ander VCO-dossier.

Due diligence uit te voeren op een golden visa profiel

• De precieze regeling identificeren

  Land van toekenning, jaar van verkrijging, gebruikt investeringstraject (vastgoed, fonds, rechtstreekse bijdrage).

• De actuele status van het programma nagaan

  Is de regeling nog actief, beperkt, of onwettig verklaard (zoals Malta sinds april 2025)?

• Teruggaan naar de herkomst van de fondsen van vóór de investering

  Bewijsstukken die de periode vóór de toekenning van het verblijfsrecht dekken, niet enkel het geïnvesteerde bedrag.

• De PPP-status van de cliënt en zijn omgeving nagaan

  Golden visa's worden regelmatig gebruikt door buitenlandse politiek prominente personen of hun naaste omgeving.

• Het profiel toetsen aan sanctielijsten en adverse media

  Naam van de cliënt, uiteindelijke begunstigden van de structuren die bij de oorspronkelijke investering betrokken zijn.

• De economische coherentie globaal beoordelen

  Is het in de regeling geïnvesteerde bedrag coherent met het door de cliënt opgegeven professioneel en vermogensprofiel?

Het VCO-dossier golden visa documenteren

De verdedigbaarheid van het verscherpt cliëntenonderzoek hangt volledig af van zijn traceerbaarheid. Een controleur van de NBB of de FSMA die de vermelding "golden visa" in een cliëntendossier aantreft, verwacht de volledige redenering achter die vermelding terug te vinden, niet enkel de vaststelling ervan.

Wat het VCO-dossier moet bevatten

• Exacte referentie van de regeling en wettelijke basis van het toekennende land

  Naam van het programma, nationale wettekst, jaar van toekenning van het verblijfsrecht of de nationaliteit.

• Bewijsstukken van de herkomst van de oorspronkelijke fondsen

  Documenten van vóór de investering: beroepsinkomsten, verkoop van activa, erfenis, naargelang het geval.

• Gekruiste PPP- en sanctiecontrole, gedateerd en gebronneerd

  Resultaat van de screening en, bij een positief resultaat, analyse van de band tussen de PPP-status en de golden visa regeling.

• Gemotiveerde managementbeslissing

  Goedkeuring of weigering van de zakelijke relatie, ondertekend door de AML-verantwoordelijke of de directie, met schriftelijke motivering.

• Kalender van de verscherpte periodieke herziening

  Herzieningsfrequentie afgestemd op het globale risicoprofiel, PPP-status inbegrepen waar relevant.

De keuze van de maatregelen blijft, zoals voor elk VCO-dossier, proportioneel aan het werkelijk vastgestelde risico. Een cliënt waarvan de golden visa al enkele jaren oud is, waarvan de herkomst van de fondsen volledig gedocumenteerd is en die geen enkele andere risicofactor vertoont, vereist niet hetzelfde toezichtsniveau als een recente, politiek prominente cliënt wiens regeling sindsdien onwettig werd verklaard door het Hof van Justitie van de Europese Unie.

Meer lezen

Deze artikels gaan dieper in op de thema's rond golden visa en verscherpt cliëntenonderzoek. Ze zijn momenteel enkel in het Frans beschikbaar:

• Vigilance renforcée (EDD) : facteurs de risque AML en Belgique: het algemene kader waarin de golden visa risicofactor past.
• Personnes politiquement exposées (PEP) : obligations AML en Belgique: het regime dat van toepassing is wanneer de begunstigde van een golden visa ook een PPP is.
• Source des fonds et du patrimoine en AML belge : obligations et preuves acceptées: hoe de werkelijke herkomst van de in een verblijfsregeling geïnvesteerde fondsen te documenteren.

Veelgestelde vragen

Wat is een golden visa en waarom vormt het een AML-risico?

Een golden visa is een verblijfsrecht, soms een nationaliteit, die een staat toekent in ruil voor een investering: aankoop van vastgoed, inschrijving in een fonds, rechtstreekse bijdrage aan de staatskas. De FATF en de OESO hebben gezamenlijk het risico gedocumenteerd dat deze programma's met zich meebrengen: ze laten personen toe hun werkelijke identiteit te verhullen, vermogen van twijfelachtige oorsprong te verplaatsen en de klassieke migratiecontroles te omzeilen, terwijl ze toegang geven tot mobiliteit en het bankwezen binnen de Schengenruimte.

Verbiedt de AMLD6 golden visa's in België?

Nee. Artikel 5 van de AMLD6 (Richtlijn (EU) 2024/1640) legt verplichtingen op aan de lidstaten die zelf een regeling voor verblijf via investering uitbaten: een risicobeheerproces, controle van de herkomst van de fondsen van de kandidaten, een periodieke herziening van de dossiers met een gemiddeld of hoog risico, en een jaarlijks openbaar verslag. België heeft geen nationale golden visa, waardoor deze verplichting niet rechtstreeks op zijn autoriteiten van toepassing is. Belgische onderworpen entiteiten blijven wel betrokken zodra een cliënt een verblijfsrecht voorlegt dat via een regeling van een andere staat werd verkregen, op grond van hun eigen risicogebaseerde benadering.

Welke Europese landen hebben hun golden visa recent gesloten of beperkt?

Cyprus maakte in 2020 een einde aan zijn programma voor burgerschap via investering na de onthullingen van de Cyprus Papers. Ierland sloot zijn Immigrant Investor Programme in februari 2023. Portugal schrapte in oktober 2023 het vastgoedtraject uit zijn Golden Visa en behield enkel de trajecten investeringsfondsen en jobcreatie. Spanje schafte op 3 april 2025 zijn vastgoedtraject af (drempel van 500.000 euro). Het Hof van Justitie van de Europese Unie oordeelde in zijn arrest van 29 april 2025 (zaak C-181/23) dat het Maltese programma voor burgerschap via investering onwettig is.

Welke maatregelen van verscherpt cliëntenonderzoek gelden voor een cliënt met een golden visa?

De entiteit moet de precieze regeling identificeren (land, jaar, actuele status van het programma), teruggaan naar de herkomst van de fondsen van vóór de investering en niet enkel naar het gestorte bedrag, nagaan of de cliënt een politiek prominente persoon is of tot diens omgeving behoort, het profiel toetsen aan sanctielijsten en adverse media, en vervolgens een gemotiveerde managementbeslissing documenteren over het voortzetten of weigeren van de zakelijke relatie.

Hoe documenteert u deze risicofactor voor een controle door de NBB of de FSMA?

Het dossier moet de exacte referentie van de verblijfs- of nationaliteitsregeling weergeven, de bewijsstukken van de herkomst van de fondsen die aan de investering voorafgaan, de controle van de PPP-status en sanctielijsten, de managementgoedkeuring en de kalender van de volgende periodieke herziening. Een dossier dat zich beperkt tot de vermelding "golden visa" zonder de redenering te detailleren, houdt geen stand bij een controle door de NBB of de FSMA.