- Verordening (EU) 2024/886 heeft artikel 5 quinquies ingevoerd, dat PSP's die SCT Inst-overschrijvingen aanbieden verplicht tot dagelijkse screening van hun cliëntenbasis tegen EU-sanctielijsten, van toepassing vanaf 9 januari 2025 voor alle PSP's die SCT Inst aanbieden, ongeacht hun monetaire zone.
- Het uitvoeringsvenster van 10 seconden bij instant betalingen maakt transactie-per-transactiescreening structureel onmogelijk: artikel 5 quinquies, § 2 verbiedt dit expliciet voor gedekte intra-EU-overschrijvingen.
- De PSP moet zijn gebruikers minstens eenmaal per dag verificeren ÉN onmiddellijk na de inwerkingtreding van elke nieuwe gerichte financiële beperkende maatregel.
- Dit cliëntgerichte controlemechanisme staat los van de klassieke WG/FT-verplichtingen (wet van 18 september 2017) en de verplichting tot verificatie van de begunstigde (artikel 5 quater): drie regelingen die naast elkaar bestaan.
- Belgische PSP's die niet conform zijn, riskeren de sancties voorzien in de regelgeving inzake beperkende maatregelen en het toezicht van de NBB op hun prudentiële verplichtingen.
Waarom instant betalingen de kaarten van sanctiecontrole door elkaar schudden
Twintig jaar lang was de financiële sanctiecontrole in betalingssystemen gebaseerd op een eenvoudig principe: vóór de uitvoering van een overschrijving raadpleegt de bank of de betalingsdienstaanbieder (PSP) de restrictielijsten — de EU-lijst voor bevriezing van tegoeden, de lijst van de Verenigde Naties, nationale lijsten — en blokkeert de transactie wanneer een naam overeenkomt. Dit model, transaction-by-transaction screening genaamd, heeft een duidelijk operationeel voordeel: de beslissing om te blokkeren of door te laten vallen net vóór de uitvoering, op het moment dat de informatie het meest actueel is.
Instantoverschrijvingen (SEPA Credit Transfer Instant, SCT Inst) ondermijnen deze logica. Een SCT Inst-transactie moet binnen tien seconden op de rekening van de begunstigde worden bijgeschreven, 24 uur per dag, 7 dagen per week. Meerdere sanctielijsten in real time raadplegen, valse positieven verwerken en binnen enkele seconden beslissen is op industriële schaal technisch en operationeel onmogelijk. Verordening (EU) 2024/886, aangenomen op 13 maart 2024 en gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie op 19 maart 2024, heeft de consequenties van deze beperking getrokken door een volledig nieuw mechanisme in te voeren: de cliëntgerichte sanctiecontrole, verplicht en periodiek.
Verordening 2024/886 in een notendop
Verordening (EU) 2024/886 wijzigt de SEPA-verordening (EU) nr. 260/2012 om instantoverschrijvingen in euro universeel beschikbaar, toegankelijk en zonder toeslag te maken binnen de Unie. Zij geeft een antwoord op een aanhoudende lacune: ondanks de technische beschikbaarheid van SCT Inst sinds 2017 bleef de adoptie ongelijk, omdat PSP's konden weigeren deze dienst aan te bieden of een snelheidstoeslag konden aanrekenen.
19 maart 2024 — Publicatie in het Publicatieblad van de EU
Verordening (EU) 2024/886 wordt gepubliceerd. Zij wijzigt verordening (EU) nr. 260/2012 (SEPA) en verordening (EU) 2021/1230. Inwerkingtreding op 8 april 2024.
9 januari 2025 — Verplichte dagelijkse screening (alle PSP's)
Artikel 5 quinquies geldt voor elke PSP die instantoverschrijvingen aanbiedt, ongeacht de munt van zijn lidstaat. Verplichting tot minstens dagelijkse verificatie van de gebruikers tegen de lijsten van gerichte financiële beperkende maatregelen, en onmiddellijk na de inwerkingtreding van elke nieuwe maatregel of elke wijziging van een bestaande maatregel.
9 oktober 2025 — Verplicht aanbod van SCT Inst (eurozone, verzenders)
PSP's in de eurozone moeten hun cliënten in staat stellen SCT Inst-overschrijvingen te initiëren (verzenden) in euro, zonder toeslag ten opzichte van gewone overschrijvingen. De verplichting tot ontvangst voor PSP's in de eurozone was al van kracht op 9 januari 2025.
9 januari 2027 — Verplichte ontvangst van SCT Inst (PSP's buiten de eurozone)
PSP's gevestigd in EU-lidstaten buiten de eurozone moeten inkomende instantoverschrijvingen van hun cliënten accepteren en bijschrijven. Opmerking: de verplichting tot dagelijkse screening van artikel 5 quinquies (één datum voor alle PSP's) gold al vanaf 9 januari 2025.
9 juli 2027 — Verplichte verzending van SCT Inst (PSP's buiten de eurozone)
PSP's buiten de eurozone moeten hun cliënten in staat stellen SCT Inst-overschrijvingen in euro te initiëren (verzenden).
Het is van belang deze verordening te onderscheiden van verordening (EU) 2023/1113 (Transfer of Funds Regulation, TFR), die de gegevens bij geldoverschrijvingen regelt, inclusief de travel rule voor crypto. Beide teksten overlappen voor Belgische betalingsinstellingen, maar hun verplichtingen zijn van een andere aard: de TFR betreft de gegevens die bij de overschrijving meegaan; verordening 2024/886 betreft de beschikbaarheid en tariefstelling van instant betalingen, en voegt een specifiek sanctiecontrolemechanisme in.
Artikel 5 quinquies: een omgekeerd paradigma voor sanctiescreening
Het structurele probleem van real-timecontrole
Bij een gewone SEPA-overschrijving (SCT) beschikt de PSP over meerdere uren voor de creditering. Deze termijn, hoe kort ook, maakt het mogelijk een controle van de restrictielijsten in te lassen: de screeningmotor raadpleegt de lijsten, berekent een gelijkenisscore op namen, verwerkt meldingen (name-matching) en beslist tot uitvoering of blokkering. Voor instellingen met grote volumes is dit proces geautomatiseerd en goed ingeslepen.
Instant betalingen sanctiecontrole is onverenigbaar met dit model. Een SCT Inst-overschrijving moet worden bijgeschreven in minder dan tien seconden. Met de latentiebeperkingen van interbancaire berichtensystemen, het netwerk, de screeningmotor en de verwerking van valse positieven kan geen enkele PSP op industriële schaal realtime tienduizenden namen op meerdere nationale en internationale lijsten raadplegen, meldingen verwerken en binnen enkele seconden beslissen.
Wat artikel 5 quinquies vereist
Artikel 5 quinquies beantwoordt aan deze beperking door het moment van de controle te verschuiven: van het transactionele niveau naar het cliëntniveau. Concreet:
- Minstens dagelijkse verificatie: de PSP die instantoverschrijvingen aanbiedt, moet minstens eenmaal per dag nagaan of een van zijn betalingsdienstgebruikers een persoon of entiteit is die onderworpen is aan gerichte financiële beperkende maatregelen van de EU.
- Onmiddellijke verificatie na een nieuwe maatregel of de wijziging ervan: de tekst voorziet in drie aanknopingspunten en niet in twee, namelijk de inwerkingtreding van een nieuwe beperkende maatregel, de inwerkingtreding van elke wijziging van een bestaande maatregel, en de dagelijkse cadans.
- Verbod op transactie-per-transactiecontrole, binnen een eng toepassingsgebied: artikel 5 quinquies, § 2 verbiedt de PSP van de betaler en die van de begunstigde om tijdens de uitvoering van een instantoverschrijving na te gaan of de partijen onderworpen zijn aan gerichte financiële beperkende maatregelen, bovenop de verificaties van paragraaf 1.
Dit laatste punt leent zich het meest tot misverstanden, en het tweede lid van diezelfde paragraaf is doorslaggevend: het verbod geldt onverminderd de maatregelen die PSP's nemen om te voldoen aan andere beperkende maatregelen die op grond van artikel 215 VWEU zijn vastgesteld, aan beperkende maatregelen die dat niet zijn, en aan het Unierecht inzake de voorkoming van witwassen en terrorismefinanciering. De definitie die in artikel 2, punt 1 sexies, is ingevoegd, beperkt de « gerichte financiële beperkende maatregel » trouwens tot de bevriezing van tegoeden op grond van artikel 215 VWEU. Wat verboden is, is dus de transactionele controle van de betaler en de begunstigde uitsluitend wat de gerichte bevriezingsmaatregelen betreft: de sectorale controles en de WG/FT-controles blijven verschuldigd.
Over de doelstelling is overweging 25 expliciet, en zij spreekt niet van kwade trouw bij de PSP's: het gaat om meer rechtszekerheid, doeltreffender nalevingsinspanningen en het vermijden van onnodige belemmeringen van instantoverschrijvingen, waarbij het aangepakte probleem het volume aan valse positieven en de daaruit volgende weigeringen is.
| Criterium | Parameter | Gewone overschrijvingen (SCT) | Instantoverschrijvingen (SCT Inst) |
|---|---|---|---|
| Uitvoeringstermijn | Tot 1 werkdag | Minder dan 10 seconden | |
| Moment van sanctiecontrole | Vóór uitvoering van elke transactie | Dagelijkse screening van de cliëntenbasis (art. 5 quinquies) | |
| Transactiescreening toegestaan? | Ja, standaardpraktijk | Nee voor de gerichte bevriezingsmaatregelen (art. 5 quinquies, § 2); ja voor de andere beperkende maatregelen en de WG/FT-controles | |
| Minimumfrequentie van controle | Vóór elke overschrijving | Minstens 1 keer / dag + onmiddellijk na elke nieuwe beperkende maatregel | |
| Reikwijdte van de controle | Specifieke transactie | Alle gebruikers van de PSP |
Wat artikel 5 quinquies niet vervangt
Artikel 5 quinquies schept een autonoom controlemechanisme voor beperkende maatregelen bij instant betalingen. Het vervangt geen andere verplichtingen:
- De WG/FT-verplichtingen uit de wet van 18 september 2017 (identificatie, transactiebewaking, melding van vermoedens aan de CFI) blijven onverkort van toepassing. De vaststelling van een verdachte instantoverschrijving — ook al is zij technisch conform de restrictiecontrole — moet leiden tot een analyse en, indien van toepassing, een melding van vermoedens aan de CFI.
- De verplichting tot verificatie van de begunstigde (artikel 5 quater, Verification of Payee) is afzonderlijk: de PSP van de betaler biedt de dienst aan, en de PSP van de begunstigde gaat op diens verzoek na of de rekeningidentificator en de opgegeven naam overeenstemmen. Zij geldt voor alle overschrijvingen, niet enkel voor de instantoverschrijvingen, en de dienst is gratis voor de gebruiker. Het is een identiteitscontrole, geen controle van beperkende maatregelen.
- De verplichtingen inzake de verordening betreffende geldoverschrijvingen (TFR, verordening (EU) 2023/1113) blijven gelden voor instantoverschrijvingen: de gegevens over de opdrachtgever en de begunstigde moeten elke overschrijving vergezellen.
Voor een volledig overzicht van de verplichtingen van Belgische betalingsinstellingen, zie onze gids AML-verplichtingen van betalingsinstellingen in België.
Operationele gevolgen voor Belgische PSP's
De screeningarchitectuur aanpassen
De naleving van artikel 5 quinquies vereist een gedeeltelijke herziening van de screeningarchitectuur. Traditionele systemen die zijn ontworpen voor transactiescreening moeten worden aangevuld of vervangen door een motor die in staat is:
Technische vereisten voor screening op grond van artikel 5 quinquies
Dagelijkse extractie en inlading van EU-lijsten van beperkende maatregelen
De PSP moet beschikken over een geautomatiseerd proces dat de updates van het EU-sanctieregister ophaalt (verordening (EU) nr. 2580/2001, verordening 2016/1686 en andere sectorale verordeningen), doorgaans via de API van de EU of een leverancier van regelgevingsdata.
Screening van de volledige cliëntenbasis, minstens eenmaal per dag
Alle betalingsdienstgebruikers moeten worden gecontroleerd. De controle uitbreiden tot de uiteindelijke begunstigden van cliënten-rechtspersonen is een verdedigbare praktijk, maar geen vereiste van art. 5 quinquies, dat op de betalingsdienstgebruikers ziet.
Onmiddellijke screening bij een nieuwe beperkende maatregel
De PSP moet beschikken over een noodprocedure waarmee de screening buiten de dagelijkse cyclus opnieuw kan worden gestart zodra een nieuwe EU-beperkende maatregel in werking treedt — doorgaans binnen enkele uren.
Meldingsverwerkings- en documentatieproces
Elke overeenkomst moet een gecontroleerde melding genereren. De beslissing — blokkering, verzoek om informatie, doorsturen naar de bevoegde autoriteit — moet worden gedocumenteerd en voorzien van een tijdstempel in het auditsysteem.
Duidelijke scheiding van controlemotoren per betalingstype
Het verbod ziet enkel op de gerichte bevriezingsmaatregelen: de PSP moet dus over gedifferentieerde logica per betalingskanaal beschikken en die ene verificatie uit het uitvoeringspad halen, zonder de sectorale controles en de WG/FT-controles op SCT Inst-overschrijvingen uit te schakelen.
Governance en traceerbaarheid
Naast de technische architectuur vereist de naleving een geformaliseerde governance: screeningfrequentie, geraadpleegde lijsten, noodprocedure voor nieuwe maatregelen, verwerkingsketen voor meldingen. De inzet is niet theoretisch, want de verordening schept voor dit artikel een eigen sanctieregime: artikel 11, § 1 ter, van verordening (EU) nr. 260/2012 verplicht de lidstaten om voor inbreuken op artikel 5 quinquies administratieve geldboeten te voorzien van ten minste 10 % van de jaarlijkse netto-omzet voor een rechtspersoon en ten minste 5 000 000 EUR voor een natuurlijke persoon, waarbij de nationale regels tegen 9 april 2025 moesten zijn vastgesteld.
10 s
Maximale uitvoeringstermijn SCT Inst
1/dag
Minimale screeningfrequentie cliënten
9 jan. 2025
Toepassing, alle PSP's
9 jan. 2027
Ontvangst SCT Inst buiten eurozone
De verwachte documentatie omvat minimaal: de dagelijkse, tijdgestempelde screeninglogs, de gegenereerde meldingen en hun afhandeling, de lijst van geraadpleegde sanctielijsten en hun versie, alsook de escalatieprocedures bij een bevestigde overeenkomst.
Afstemming op de bestaande screening
Voor Belgische PSP's die vóór verordening 2024/886 reeds multi-listenstransactiescreening toepasten, zijn twee lezingen mogelijk:
- De dagelijkse screening komt er bovenop voor het bestaande systeem voor gewone overschrijvingen (SCT) en internationale overschrijvingen, die onderworpen blijven aan pre-transactionele controle.
- Transactiescreening is verboden voor gedekte intra-EU SCT Inst-overschrijvingen in de zin van artikel 5 quinquies, § 2. Een instelling die standaard transactiescreening zou handhaven voor al haar overschrijvingen, inclusief SCT Inst, zou in strijd handelen met de verordening.
Deze afstemming vereist dat de systemen van de PSP voor elke betalingsopdracht kunnen bepalen of zij onder het gedekte SCT Inst-toepassingsgebied vallen dan wel onder een ander kanaal. Hybride PSP's — die zowel gewone SCT, SCT Inst als internationale overschrijvingen aanbieden — moeten hun screeningarchitectuur controleren om gedifferentieerde conformiteit te waarborgen.
Wat artikel 5 quinquies verandert voor het Belgisch toezicht
De NBB houdt toezicht op de AML- en prudentiële verplichtingen van Belgische betalingsinstellingen en instellingen voor elektronisch geld. In dit kader valt de screening van financiële sancties onder haar bevoegdheden. De periodieke AML-vragenlijst die de NBB jaarlijks aan de onder toezicht staande instellingen toestuurt, bevat inmiddels vragen over het systeem voor controle van restrictiepartijen.
Voor PSP's die vóór verordening 2024/886 nog geen instantoverschrijvingen aanboden, schept de toetreding tot het SCT Inst-toepassingsgebied een nieuwe screeningverplichting die zij voordien niet hoefden te implementeren. De NBB kan de conformiteit controleren in het kader van haar on-site en off-site inspecties, en lacunes in het systeem voor dagelijkse screening kunnen leiden tot administratieve sancties.
Tot slot moet eraan worden herinnerd dat de gerichte financiële sancties van de EU rechtstreekse werking hebben: hun overtreding leidt tot strafrechtelijke aansprakelijkheid van de instelling en haar leidinggevenden, ongeacht de sectorale administratieve sancties. Voor het stelsel van financiële sancties en bevriezing van tegoeden in België, zie ons artikel financiële sancties en bevriezing van tegoeden: verplichtingen van Belgische onderworpen entiteiten.
Meer weten
Verordening 2024/886 kadert in een bredere herstructurering van het Europese WG/FT-kader. Vanaf 10 juli 2027 zal verordening AMLR (EU) 2024/1624 de verplichtingen inzake cliëntenonderzoek harmoniseren voor alle betalingsdienstaanbieders in de EU, ter aanvulling — zonder afschaffing — van de sectorale bepalingen van verordening 2024/886. Onze gids over AML-verplichtingen van Belgische betalingsinstellingen beschrijft de volledige wisselwerking tussen de teksten.
Voor Belgische CASP's dekt verordening 2024/886 crypto-activaoverschrijvingen niet rechtstreeks; die vallen onder de TFR (verordening (EU) 2023/1113) en verordening MiCA. De nieuwe AMLR-verplichtingen voor CASP's die gelden vanaf 2027, worden geanalyseerd in ons artikel over de AML-verplichtingen van CASP's in België.
Veelgestelde vragen
Welk artikel van verordening 2024/886 regelt de sanctiecontrole voor instant betalingen?
Artikel 5 quinquies van verordening (EU) 2024/886 verplicht PSP's die instantoverschrijvingen aanbieden om minstens eenmaal per dag te verifiëren of hun betalingsdienstgebruikers voorkomen op een lijst van gerichte financiële beperkende maatregelen van de EU. Het verbiedt tevens transactie-per-transactiecontrole van restrictielijsten voor gedekte intra-EU-instantoverschrijvingen.
Vanaf wanneer is artikel 5 quinquies van verordening 2024/886 van toepassing op Belgische PSP's?
De verplichting tot dagelijkse cliëntscreening op grond van artikel 5 quinquies geldt vanaf 9 januari 2025 voor alle PSP's die SCT Inst-overschrijvingen aanbieden, ongeacht hun monetaire zone. Het is het enige artikel van de verordening met één enkele datum: de verplichting om instantoverschrijvingen aan te bieden (art. 5 bis), de tariefgelijkheid (art. 5 ter, 9 januari 2025 in de eurozone en 9 januari 2027 daarbuiten) en de verificatie van de begunstigde (art. 5 quater, 9 oktober 2025 en vervolgens 9 juli 2027) kennen alle gedifferentieerde termijnen.
Verbiedt verordening 2024/886 transactie-per-transactiescreening van sancties?
Ja. Artikel 5 quinquies(2) van de verordening verbiedt PSP's om voor gedekte intra-EU-instantoverschrijvingen een controle van restrictiepartijen op het niveau van elke transactie uit te voeren. De screening verschuift van het transactionele niveau naar het cliëntniveau, met een verplichte dagelijkse verificatie.
Wat moet een Belgische PSP doen als een cliënt na de dagelijkse screening op een sanctielijst staat?
Wanneer de screening een gebruiker identificeert als een persoon of entiteit die onderworpen is aan beperkende maatregelen, moet de PSP de situatie blokkeren of melden overeenkomstig de regelgeving inzake financiële sancties (relevante EU-verordening of nationale maatregelen). De instantoverschrijving kan niet worden uitgevoerd; de PSP moet ook zijn verplichtingen inzake bevriezing nakomen en kennisgeving doen aan de Algemene Administratie van de Thesaurie van de FOD Financiën, de bevoegde autoriteit inzake financiële sancties. De CFI ontvangt de meldingen van verdachte transacties in het kader van de WG/FT-wetgeving: dat is een afzonderlijk kanaal, dat niet mag worden verward met de kennisgeving van een bevriezing.
Wat is het verschil tussen artikel 5 quater en artikel 5 quinquies van verordening 2024/886?
Artikel 5c stelt een dienst voor verificatie van de begunstigde (Verification of Payee — VoP) in: de PSP van de betaler moet de ingevoerde naam vergelijken met de rekeninghouder van de bestemmingsrekening. Artikel 5 quinquies, een afzonderlijke bepaling, betreft uitsluitend de controle van financiële beperkende maatregelen: het verplicht tot dagelijkse screening van cliënten tegen sanctielijsten en verbiedt transactiescreening voor gedekte instant betalingen.
Vervangt de verplichting tot dagelijkse sanctiescreening de andere AML-verplichtingen van de PSP?
Nee. Artikel 5 quinquies betreft uitsluitend de controle van gerichte financiële beperkende maatregelen (bevriezing van tegoeden). De WG/FT-verplichtingen uit de wet van 18 september 2017 — identificatie, transactiebewaking, melding van vermoedens — blijven volledig van toepassing en worden niet beïnvloed door dit dagelijkse verificatiemechanisme.
Verwante artikelen
Adverse media screening in België : negatieve persberichten integreren in uw KYC
Hoe u een verdedigbaar adverse media screening-dispositief opbouwt in een Belgisch AML/KYC-programma: bronnen, wettelijk kader, beheer van alerts en verwachtingen van de toezichthouders.
AML/CFT-toezichtcolleges: hoe de AMLA grensoverschrijdende Belgische groepen superviseert
AML/CFT-toezichtcolleges: sinds januari 2026 heeft de AMLA de EBA vervangen. Verplichtingen en voorbereiding voor Belgische financiële groepen actief in meerdere EU-lidstaten.
De-risking bancaire en Belgique : limites légales, circulaire BNB et recours des entités exclues
De-risking bancaire en Belgique : définition, secteurs touchés, limites fixées par la circulaire BNB NBB_2022_03 et opinion EBA 2022, et recours pour les entités dont l'accès est refusé.